Khai mạc triển lãm   “Tín ngưỡng thờ Mẫu: Tâm - Đẹp - Vui”

Hà Nội, ngày 05 tháng 01 năm 2012

 Trong nhiều năm trở lại đây, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều nỗ lực để phục hồi, bảo tồn, phát triển văn hóa dân tộc nói chung và văn hoá, tín ngưỡng cổ truyền nói riêng. Nhờ đó, hàng loạt các di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới như Nhã nhạc cung đình Huế, không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, Quan họ Bắc Ninh, hát Ả đào, hát xoan. Hát văn và hầu đồng trong tín ngưỡng thờ Mẫu cũng đang được quan tâm với việc tổ chức lễ hội, liên hoan hát Chầu văn, đưa phong tục và nghi lễ thờ cúng của tín ngưỡng thờ Mẫu lên sân khấu… thu hút được sự quan tâm của người dân.

Tiếp tục thực hiện sứ mệnh gìn giữ, phát  huy các giá trị văn hóa của dân tộc, của phụ nữ Việt Nam, được sự hỗ trợ của quỹ Ford và Trung tâm nghiên cứu hỗ trợ và phát triển văn hóa (A &C) từ giữa năm 2009, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã triển khai thực hiện trưng bày về Tín ngưỡng thờ Mẫu - một nội dung liên quan đến chủ để Phụ nữ và đời sống tâm linh còn đang khuyết thiếu trong hệ thống trưng bày thường xuyên của bảo tàng.

          Sau hơn 2 năm nỗ lực thực hiện, với sự hỗ trợ và hợp tác tích cực của các tổ chức, các chuyên gia trong nước và quốc tế, của cộng đồng những người theo Mẫu ở Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc, đúng vào dịp đầu năm mới 2012, trưng bày “Tín ngưỡng thờ Mẫu: Tâm - Đẹp - Vui” đã hoàn thành và chính thức ra mắt phục vụ công chúng.

Thờ Mẫu là tín ngưỡng dân gian hết sức thiêng liêng và gần gũi với cuộc sống thường ngày của người Việt từ bao đời nay. Trong đời sống xã hội hiện đại, tín ngưỡng này đang chứng tỏ sức sống của nó với sự tham gia thực hành nghi lễ phổ biến và đa dạng ở các vùng miền trong cả nước cũng như cộng đồng người Việt ở nước ngoài.

Để thực hiện trưng bày này, nhóm nghiên cứu của BTPNVN đã thực hiện hàng trăm phỏng vấn những người dân theo Mẫu hiện đang sinh sống ở Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc; vừa sưu tầm hiện vật, chụp hàng ngàn bức ảnh và quay gần một trăm băng video. Những tư liệu, hình ảnh, hiện vật đặc sắc nhất đã được lựa chọn để giới thiệu trong bốn chủ đề: Mẫu - Tâm - Đẹp - Vui tương ứng với 4 màu đặc trưng của Tứ Phủ : màu đỏ tượng trưng cho Thiên Phủ - miền Trời, màu trắng tượng trưng cho Thoải Phủ - miền Nước, màu vàng tượng trưng cho Địa Phủ - miền Đất và màu xanh tượng trưng cho Nhạc Phủ - miền Rừng. Những cách nhìn và quan niệm nhiều chiều về tín ngưỡng thờ Mẫu được thể hiện trong không gian trưng bày có sự đan xen giữa các sắc màu tượng trưng của tứ phủ; âm thanh của hát văn; sự linh thiêng trong bài trí bàn thờ, đồ lễ dâng Mẫu, những bộ khăn áo, trang sức hầu Thánh; những câu trích phỏng vấn, những hình ảnh phong phú, sinh động trong thực hành nghi lễ… Tất cả đã tạo nên một không gian tôn nghiêm và sống động, sẽ đem đến cho người xem ấn tượng đặc biệt, hiểu rõ giá trị độc đáo và những lý giải sâu sắc về sức sống trường tồn của tín ngưỡng thờ Mẫu trong cuộc sống đương đại.

 Chúng tôi hy vọng thông qua trưng bày công chúng không những có một cái nhìn đầy đủ hơn về một tín ngưỡng dân gian đặc sắc, có sức sống lâu bền như tín ngưỡng thờ Mẫu, mà còn có được những khám phá, trải nghiệm thú vị về một phong cách trưng bày mới, sáng tạo, hấp dẫn và sinh động…Bên cạnh đó trưng bày còn góp thêm tiếng nói, giúp công chúng có thêm hiểu biết, nâng cao ý thức và có hành vi ứng xử đúng mực với một tín ngưỡng dân gian có truyền thống lâu đời này của người Việt. Với ý nghĩa đó tôi xin tuyên bố khai mạc trưng bày “Tín ngưỡng thờ Mẫu: Tâm - Đẹp - Vui ”.

Để có được kết quả của trưng bày này, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam xin trân trọng cảm ơn sự chỉ đạo sát sao của ĐCT TW Hội LHPNVN, sự hỗ trợ đắc lực của Quỹ Ford và cá nhân ông Michael Di Gregorio - Nguyên Đại diện quỹ Ford tại VN đã có nhiều đóng góp cho sự thành công của dự án; Trung tâm Nghiên cứu, Hỗ trợ và Phát triển Văn hoá (A&C) và PGS.TS Nguyễn Văn Huy - Nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam .Xin cảm ơn GS.TS Laurel Kendall - Trưởng bộ môn nhân học Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Hoa Kỳ đã liên tục theo sát nhóm nghiên cứu trong hơn 2 năm qua với nhiều chuyến đi thực địa trên khắp địa bàn ở miền Bắc. Cảm ơn KTS James Hicks đến từ Bang Oasington DC, Hoa Kỳ với những ý tưởng thiết kế độc đáo, mới, lạ cho trưng bày; Cụ Trần Thị Duyên - Thủ nhang Phủ Tiên Hương, Nam Định đã phát tâm hiến tặng toàn bộ tượng Mẫu, hoành phi câu đối, cửa võng… trị giá 400 triệu đồng cho bảo tàng PNVN; Cảm ơn Bản đền Mẫu Thoải, Nhà đền Linh Vương Long và cá nhân ông Nguyễn Đắc Trung, người luôn đồng hành cùng bảo tàng trong suốt quá trình thực hiện trưng bày. Đặc biệt chúng tôi cũng xin trân trọng cảm ơn cộng đồng là những người dân theo Mẫu và các cộng tác viên, các đối tác, các bạn đồng nghiệp của Bảo tàng PNVN đã nhiệt tình hợp tác, giúp đỡ chúng tôi hoàn thành trưng bày này.